İddaa ihalesi yaklaştıkça kamuoyu oluşturma amaçlı haberler artıyor. Okurlar aslında haber değeri taşımaması gereken karşılıklı atışmaları seyretmek durumunda kalıyor. Doğan Grubu’nun İddaa ihalesi için İtalyan Lottomatica ile ön protokol imzalamasından sonra Karamehmet’in sahibi olduğu Akşam ilk iddiayı savurmuştu:
Akşam - 01 Mayıs 2008: Doğan Grubu vetolu şirketle Spor Toto’da ihale peşinde - DOĞAN Yayın Holding, İtalyan Lottomatica ile iddaa ihalesine yüzde 50 ortak konsorsiyum kurarak katılmak için momerandum imzaladı. Doğan Grubu’nun İtalyan ortağı Lottomatica, geçtiğimiz yıl ABD’nin Pennsylvania eyaletindeki bir loto ihalesi nedeniyle veto yemişti. Lottomatica’nın satın aldığı “Gtech” adlı servis sağlayıcısının ABD’deki lisansı gelişmeler üzerine iptal edildi. Pennsylvania ve West Virginia’da loto oyunları bir süre aksamıştı. Bunun üzerine iki eyaletteki loto oyunları ABD’li “Scientific Games” adlı servis sağlayıcı şirkete devredilmek zorunda kaldı.
Doğan Grubu tahmin edebileceğiniz gibi bu tip durumlarda hiç geri kalmaz. Bugün 4 ayrı gazeteden cevap yazmışlar Akşam’ın iddialarına. Cevaba bir de Lottomatica’nın ana hissedarı G-Tech’i temsilen Türk avukattan açıklamlar eklenerek olaya resmiyet kazandırılmış. Haberde Akşam’ın haberiyle savaşanın İtalyan Lottomatica olduğu izlenimi yaratmaya çalışılmış ancak aşikar olan o ki asıl itibarının zedelenmesini engellemeye çalışan Doğan Grubu. Doğan Haber Ajansı’nın geçtiği haber sadece Doğan Grubu’na ait 4 gezetede; Vatan, Posta, Referans ve Radikal’de yer aldı. Biz haberi Radikal’den verelim:
Radikal - 08 Mayıs 2008: ‘Talih oyunlarının lideri Lottomatica vetolu şirket değil’ - Lottomotica’nın ana hissedarı GTech’in avukatı Gülay Karan, Akşam gazetesinde yer alan ‘vetolu şirket’ haberinin gerçek olmadığını belirtti. Piyango, iddia ve benzeri talih oyunları sektörünün önde gelen kuruluşlarından İtalyan Lottomatica SpA, Akşam gazetesinde yayımlanan ‘Vetolu şirket Spor Toto’da ihale peşinde’ başlıklı haberdeki tüm iddiaları tokat gibi cevapla yalanladı.
Lottomotica SpA’nın ana hissedarı olan GTech Corporation ve GTech Avrasya A.Ş. vekili Avukat Gülay Karan, Akşam gazetesinin 1 Mayıs tarihli nüshasında yer alan kendileriyle ilgili haberde öne sürülenlerin gerçek olmadığını belirtti. Haberdeki iddiaların tamamen asılsız olduğunu belgelerle açıklayan Gülay Karan, gerçek dışı iddialarla yazılan haberin de, temsil ettiği şirketler grubunun ticari ve mesleki itibarını zedelemek ve aleyhte kamuoyu oluşturmak amacını taşıdığını söyledi.
Karan’ın açıklaması şöyle: “Akşam’ın haberinde yer alan Lottomatica SpA’nın geçen yıl ABD’nin Pennsylvania Eyaleti’ndeki bir loto ihalesi nedeniyle veto yediği ve lisansının iptal edildiği iddiası tümüyle gerçek dışı. Hukuka ve gerçeklere aykırı ve hayal mahsulü olan haberde sözü edilen ABD’nin Pennsylvania Eyaleti’ndeki loto ihalesi, geçen yıl değil, birkaç hafta önce yapıldı. Bu ihalenin ilk aşamasını Lottomatica’nın iştiraki GTech kazandı, daha sonra ikinci teklif aşamasında, ihale halen Pennsylvania’da lotoyu düzenleyen Scientific Games’e verildi. GTech, ihale sonucuna, mevzuata uygun şekilde itiraz etti. Ortada herhangi bir veto veya aksama bulunmuyor.”
‘Oyunların aksadığı iddiası da asılsız’
Akşam’ın haberinde Pennsylvania ve West Virginia’da loto oyunlarının bir süre aksadığı iddiası da asılsızdır. Bu iddianın aksine, West Virginia bir eyalet olmayıp, yazıda bahsedilen Virginia Eyaleti’nin batı tarafındaki piyango idaresinin ihalesi işlemidir. GTech buradaki ihaleye beş yılllığına kazanmıştır GTech’in ana hissedarı Lottomatica SpA İtalya’da kurulu, halka açık, piyango, iddia ve benzeri talih oyunlarının düzenlenmesi ve yürütülmesi işi yapıyor. Lottomatica’nın bir iştiraki olan GTech kardeş kuruluşları kanalıyla ABD dahil dünyanın birçok ülkesinde faaliyette.
Uzun zamandır dikkat çekmek istediğimiz bir konuydu İddaa bayilerinin hali. FCbahis.com‘dan Sevgili Murat’ın köşe yazısı vesilesiyle bu konuyu tartışmaya açmak, bayilerdeki düşük yada olmayan hizmet kalitesi ve yaş sınırının uygulanmamasına dikkat çekmek istiyoruz. Öncelikle Murat’ın köşe yazısı ile başlayalım:
Bizlere sunulan kalitesiz hizmetin ve tekelci zorlamanın yanı sıra diğer ülkelerde bahisin bir eğlence, stres atma ve hatta sosyalleşmek için kullanıldığı ülkeler var. Bu ülkelerden biri de Almanya, ülkemizdeki bayii anlayışından çok farklı şekilde yürütülüyor. Fotoğraflarla tanımaya çalışalım…
Görüldüğü üzere çevre ile bağlantısı gayet modern sadece tabela ile bayiinin belirtildiği bizim bayilerimizdeki gibi dükkanın önüne reklam ablemli park direkleri, bangı bangır bağıran reklam afişleri yok!
Bayii içine giriş yaptığımızda içerde bir pub, bir cafe havası izlenimini veren görüntü ile karşılaşıyoruz. Karşılaşmaları canlı izleyebileceğimiz ve hiçbir ek ücretin talep edilmediği ayrı bir dikkat konusu. İstenildiği zaman sıcak, soğuk içecekler ve fastfood ürünleri ile hizmet verebiliyorlar. Bizim bayiilerimizde ise içki, sigara vb nekadar ilgi çekici zararlı ürün varsa +18 sınırlaması getiren tüm ürünleri bulunduruyor.
İddaa bayiilerinde alıştığımız görüntüden uzak sanki bozuk para ile kutu cola alabileceğimiz ve herşeyin bizim tekelimizde olduğu bir makina ile karşılaşıyoruz.
Para giriş bölümü 1euro’dan başlayarak kullanılabiliyor.
Kuponumuzu oluşturduktan sonra miktarı girip kuponumuzu onaylıyoruz ve kuponumuz geliyor.
Evet işin bizi en çok ilgilendiren tarafına geliyoruz seçenekler kısmına görüldüğü üzere 4 farklı dil seçeneği, kombine bonusu ve canlı bahis oynama seçenekleri karşımıza çıkıyor!!! Neredeyse internetnet ortamındaki imkanların çoğunu bizlere sunuyor….
Lig seçeneklerine göz attığımızda İddaa bayiilerinin içler acısı durumu birkez daha ortaya çıkıyor.Sezon başında olan bir lig hiçbir şekilde çekilmiyor veya sezon başında olmayan bir lig sezon sonu yaklaşırken veya tam ortasındayken bültenlere çıkmıyor. (İddaa’dan en çarpıcı örnek Japonya liginin eklenmesi)
Oranlar kısmına bakılacak olursa uzaklarda aramadan Beşiktaş’ın deplasmanda İddaa oranı 1.50@ iken buradaki oran 1.70@! Bahis seçenekleri bizlerdeki gibi sınırlı değil. Avrupa liglerine gayet bonkör bahisler açılıyor örneğin handikap, 3.5 over, ilk gol bahisi vs bahis çeşitlerini bulabiliyorsunuz….
Murat’a bu gerçekleri ortaya koyduğu ve resimlerle örneklediği için teşekkür ediyoruz. Gördüğünüz gibi İddaa’da eksik olan tek şey oranlar aracılığı ile satılan ürünün kalitesi değil. Ürünün satıldığı yerlerdeki hizmet kalitesi de benzerleri ile karşılaştırıldığında oldukça düşük. Bu konuda bir başka Türkiye’ye örnek olabilecek ülke ise Türkiye’nin yapılandırdığı ancak organik bağının bulunduğu İngiltere’nin etkisi ile bahis marketi konusunda Türkiye’den daha ileri olan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti.
KKTC’nin en büyük bahis dükkanı (betshop) ağının sahibi olan Cyprus Sporting Clubs’ın Lefkoşa’da bulunan bir bahis dükkanının girişi soldaki gibi. Tüm bahis dükkanlarında aynı kaliteyi tutturmaya özen gösteren Cyprus Sporting Clubs’da hizmet kalitesi oldukça yüksek. Tüm dükkanlar canlı bahislerin seyredildiği televizyonlar ile kaplı. Dükkanda temizlik hakim. Klimalı ortamda bahislerinizi yaparken mekanda bulunan garsonlar aracılığı ile ücretsiz çay - meşrubat servisinden de faydalanabiliyorsunuz. Kuzey Kıbrıs’ta bu tip bir üst düzey hizmet ile karşılaşmamızın ana nedeni ülkede bulunan rekabet ortamı ve bahis dükkanlarının rakiplerinden oyuncu kapabilmek için uyguladığı yüksek standartlar. Ayrıca tüm dükkanlarda 21 yaş sınırının titizlikle uygulandığını belirtelim. Ülke yasalarında bahis dükkanlarının okullara uzaklık konusu ve küçük yerleşim birimlerinde bahis dükkanı açılamaması gibi konular yerel halkı ve gençleri koruma altına alacak şekilde düzenleme altına alınmış. Tüm dükkanlar fotoğrafta görüldüğü gibi gençlerin özenmesini engellemek amacı ile dışarıdan içerisi gözükmeyecek şekilde kaplanmış. Kısaca işin içine rekabet girdiğinde diğer konularda Türkiye’yi 20 yıl geriden takip eden KKTC’deki standartlar Türkiye standartlarının çok üstüne çıkmış.
Ülkemizdeki İddaa bayilerinin hali ise işler acısı. Sol tarafta bulunan, Vatan Gazetesi’nden alınmış olan fotoğrafta da görebileceğiniz şekilde sokaktan geçen her vatandaşın gözüne sokulacak şekilde özendirici büfe giydirmeleri ile her köşe başında bulunan büfeler kaldırımlara taşan bahis dükkanları haline getirilmiş. Burada yasa yapıcıların bilmesi gereken İddaa, Sayısal Loto yada 10 Numara gibi bir şans oyunu değil. İddaa Dünyanın her tarafında bulunan, ancak çeşitli düzenlemeler ile denetim altına alınması gereken bir bahis oyunu. Yani İddaa yutturulmaya çalışıldığı gibi şans oyunu değil düpedüz bahis. Sabit ihtimal dahilinde koyulacak miktar ve alınacak getirinin önceden belirlendiği, ikramiyelerin havuz sistemi ile belirlenmediği her oyun (şans oyunu değil) kumardır. Bu nedenle İddaa bayilerinin Sayısal Loto bayilerinden ayrı değerlendirilmesi gerekir.
18 yaş sınırının sağlıklı olarak uygulanmasından söz etmek mümkün olmuyor. Türkiye’de İddaa Yasası olarak bilinen yasa ile yasaklanan online bahis şirketleri tüm bahisçilerin bildiği gibi bu konuda oldukça hassaslar ve üyelerinden kimliklerini onaylamalarını istemek sureti ile 18 yaş sınırını çok iyi işletmektedirler. Türkiye’de ise İddaa bayiimi yoksa okul kantini mi olduğu belli olmayan ortamlar oluşabiliyor. Radikal Gazetesi, ta 19 Kasım 2004′te bu konuya ‘Dersleri Milli Kumar’ başlıklı bir yazı ile dikkat çekmiş. Aradan geçen 3 yıla yakın süre sonunda ise değişen tek şey aşağıdaki fotoğrafta gözüken çocukların en az 3 yıllık bahisçiler haline gelmesi. Haber içeriği şu şekilde:
Son günlerin gözde oyunu ‘iddaa’, ‘Spor Toto’ ve ‘Spor Loto’ gibi şans oyunlarına gençlerin ilgisi giderek artıyor. Şans oyunlarının oynandığı bayilerin önünde üzerlerinde okul forması bulunan çocukların fazlalığı dikkat çekiyor. Bu görüntüler “Gelecek endişesi ve kendini kabul ettirme çabaları gençleri şans oyunları ve kumara yönlendiriyor” diyen uzmanları endişelendiriyor. Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Sayısal Oyunlar Yönetmeliği’ne göre 18 yaşından küçüklerin bu tür oyunları oynamaları yasak. Yönetmeliğin 32. maddesi uyarınca 18 yaşından küçüklere oyun oynatan ya da ikramiye ödeyen bayilerin ruhsatı idare tarafından tek taraflı olarak ve herhangi bir bildirim süresine uyulmaksızın iptal edilebiliyor. Bu yasağa karşın bayiilerin önünde üzerinde lise forması, sırtında okul çantası kupon dolduran gençlere rastlamak mümkün. Bayilerin camlarına yapıştırılan ‘18 yaşından küçükler oynayamaz’ uyarısı ise ‘duvar yazısı’ olmaktan öteye gidemiyor. Okul çıkışında ya da ders aralarında bayilere giden gençler maç skorlarını doğru tahmin etmeye çalışarak, geleceğe yönelik planlar yapıyor. Bu duruma uzmanlar ‘kaygı’ ile bakıyor. Gençlerin bu yolla kumara alışabileceğini vurgulayan uzmanlar, anne, baba ve eğitimcileri de dikkatli olmaları konusunda uyarıyor.
Her sokağa çıktığınızda görebileceğiniz gibi Radikal’in bu haberine rağmen aradan geçen 3 yıla yakın süre sonucunda değişen pek bir şey olmadı. Ülkemizde %45 işletme ortağı bir Yunan şirketine ait olan bir firma tarafından okul çağındaki gençlerimize bahis oynatılmasının önüne geçilemiyor. Buna engel olacak icraatlar yapılmıyor. Aynı şirket arkasında durduğu yasalar ile bahisçilerin rekabetçi bir ortamda bahis oynamalarına engel oluyor. Türk bahisçisini kendisine mecbur bırakmak sureti ile karını daha da arttırmak için elinden geleni yapıyor. Rant maksimizasyonu konusundaki hiçbir düzenleme atlanmazken sosyal toplumumuz için önem arzeden bahis dükkanları konusunda hiçbir yasal düzenleme yapılmıyor. Spor Toto teşkiletı ise bu şirketin faaliyetlerinden gururla bahsediyor. Rekabetçi bir anlayış ile hizmet ve ürün kalitesinin arttırılmasına yönelik yasal düzenlemelerin önünü açmıyor, aksine yaptığı düzenlemeler ile bahiste modernleşmenin önü tıkanıyor.
Radikal Gazetesinin DHA kaynaklı bugünkü haberine göre çalıştığı bankayı soyan Yusuf Kaymaz parayı İddaa’da kaybetti. Haber metni aynen şu şekilde:
Çalıştığı bankaya ait 105 bin 500 avro ile ortadan kaybolan veznedar Yusuf Kaymaz yakalandı. Kaymaz’ın paranın büyük kısmıyla İddaa oynadığı ortaya çıktı. Oyakbank‘ın Antalya’daki şube ve ATM’lerine para transferi yapan Kaymaz’ın hırsızlığı bir hafta işe gelmemesi üzerine yapılan sayımda anlaşıldı. Polis, Kaymaz’ı önceki gün yakaladı. 37 yaşındaki Kaymaz’ın çaldığı paraları Galatasaray-Fenerbahçe derbisi için oynadığı bahiste kaybettiği anlaşıldı. Kaymaz’ın Galatasaray’a oynadığı ancak Fenarbahçe’nin galibiyetiyle büyük şok yaşadığı belirtildi.
Bu haberden İddaaya önemli bir görev düşüyor. Toplumumuza ve toplumsal olaylara fazlasıyla duyarlı olması ile, yok ‘Ekmeğimizi paylaşıyoruz’ yok ‘Bu el hepimizin’ gibi zırvalarla toplumumzun hassas duygularına hitap etmeyi amaçlayan İddaa bu parayı Cumhuriyetimizin en büyük güvencesi olan Türk Ordusu’nun bankası Oyakbank’a iade etmelidir. Eğer etmezse kendisi olarak gösterdiği şey ile çelişecektir. Bu İddaa için yapılabilecek bir jest değil, yapmasından daha doğal bir şeyin olamayacağı bir görevdir.
Milliyet Gazetesinin bugün tarihli haberine göre Türkiye’deki bahisçiler İddaa aracılığıyla Yünanistan galibiyeti ve beraberliğine 10 trilyon Lira bahis oynadı ama Türkiye maçı 1-4 alınca bahisçiler kaybetti. İddaa bu maça (Dünaydaki tüm bahis şirketleri gibi) tek maç oynanmasına imkan vererek çok büyük bir ayrıcalık yapıyormuş gibi reklamlar yapmıştı. Bu maça toplamda 12 trilyon Lira bahis toplayan İddaa bunun 10unu hasılatına ekledi.
Kuşkusuz bu işe en çok sevinenlerden biri de İddaa’nın %45 işletme ortağı olan Yünan Intralot şirketi oldu. Yünan Milli Takımı, Türk Milli Takımına maçı kaybetti ama Yünan Intralot şirketi Türk bahisçilerden İddaa’nın kazandığı 10 trilyonluk kazanca ortak oldu.
Haber Milliyet‘in yanısıra, Fanatik‘de manşet oldu. Radikal, Posta ve Şok gazetelerinde de yer buldu.
Geçtiğimiz günlerde çıkan ve İddaa’nın devamını sağlayan yasa öncesi iktidar ve ana muhalefet partileri arasında bir pazarlık yaşanmış. İddaa aracılığıyla Türkiye’de bahis oynatan (Karamehmet’in Çukurovası ve Yunanistan’ın Intralot’unun ortağı olduğu) İnteltek şirketi yıllardır hasılat üzerinden %10 vergi ödemesi gerekirken %3 ödüyormuş. Yani yatırması gereken vergileri %7 az ödeyen Inteltek faiz hariç tam 250 Milyon YTL yani yaklaşık 175 Milyon Amerikan Doları az vergi ödemiş.
Vergi toplamanında görevleri arasında bulunduğu iktidar partisi bu vergi için af tasarısını da mevcut yasa içerisinde meclisten geçirmeye çalışmış. Ana muhalefet partisi ise itiraz etmiş, aksi takdirde yasaya destek olmayabileceğini belirtmiş. Yasanın acil çıkması gerekliliği hükümetin İddaa’nın 250 Milyon YTL vergi borcunu affetmesine engel olmuş.
Haberin ayrıntılarını Radikal’de ve Milliyet’te bulabilirsiniz.
İstanbul Bilgi Üniversitesi Ekonomi Bölümünden Yrd. Doç Cem Başlevent, İddaa oyununun yeni yeni popülerleştiği döneme denk gelen 14 Aralık 2004 tarihinde İddaa ile ilgili yüksek sesle tekrar edilmemiş tespitler yapmıştı.
Radikal gazetesinde yayınlanan bu yazıdaki ana vurgular İddaa oranlarının düşüklüğünün ve en az dört maç oynama şartının getirdiği dezavantajlar ve bunların sonucunda İddaada kazanmanın oldukça zor olduğu.
Oranların belirlenmesinde yönlendirme faktörü olmadığını tespit eden akademisyen bu alanda İddaa’ya hakkını teslim ediyor. Ancak yazarın unuttuğu nokta İddaa’nın bu konuda diğer bahis şirketlerine aykırı davranmıyor olması ve bunun rekabetçi anlayışta bir avantaj olmaması. İddaa bu konuda sadece diğer şirketlerde yer alan benzeri oranları alıyor, onlara ek kar marjı ekliyor ve yerel bilginin avantajını ile lokal maçlarda daha yönlendirici ve taraflı olmayı seçiyor.
Yrd. Doç. Cem Başlevent’in yazısına buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.
